欧

ผู้นำประเทศสมาชิกองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ (SCO) มีกำหนดรวมตัวกันที่กรุงบิชเคก เมืองหลวงของคีร์กีซสถาน เพื่อร่วมการประชุมสุดยอดสภาประมุขแห่งรัฐในวันที่ 1 กันยายน เพื่อฉลองครบรอบ 25 ปีการก่อตั้งองค์กรระหว่างรัฐบาลที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคยูเรเซีย การประชุมสุดยอดปีนี้ใช้คำขวัญว่า “25 ปีแห่ง SCO: ร่วมมือกันเพื่อสันติภาพ การพัฒนา และความเจริญรุ่งเรืองที่ยั่งยืน” ณ วันที่ 28 สิงหาคม ผู้นำหลายประเทศได้เริ่มเดินทางออกหรือมีกำหนดเดินทางถึงบิชเคกในอีกไม่กี่วันข้างหน้า โดยกิจกรรมทางการทูตที่เกี่ยวข้องกับการประชุมสุดยอดคาดว่าจะดำเนินต่อไปจนถึงต้นเดือนกันยายน

เลขาธิการ SCO นายนูร์ลัน เยียร์เมกบาเยฟ กล่าวในถ้อยแถลงเนื่องในโอกาสครบรอบก่อนหน้านี้ว่า การครบรอบ 25 ปีขององค์กรถือเป็นหมุดหมายสำคัญที่สะท้อนการทำงานอย่างทุ่มเทมาหลายทศวรรษและวิสัยทัศน์ร่วมกันที่มุ่งสู่อนาคตของประเทศสมาชิก โดย SCO ได้พัฒนาจากกลไก “เซี่ยงไฮ้ไฟว์” เดิม มาเป็นองค์กรระหว่างประเทศข้ามภูมิภาคที่มีพื้นที่และประชากรมากที่สุดในโลก เขาย้ำว่าประเทศสมาชิกจะยังคงยึดมั่นในหลักการที่มีแก่นคือ “จิตวิญญาณเซี่ยงไฮ้” เพื่อสร้างฉันทามติและเดินหน้าร่วมกันบนพื้นฐานของความไว้เนื้อเชื่อใจและผลประโยชน์ร่วมกัน พร้อมระบุลำดับความสำคัญในระยะต่อไป ได้แก่ การเสริมสร้างเสถียรภาพในภูมิภาค การกระชับความร่วมมือทางเศรษฐกิจ การพัฒนาโครงข่ายคมนาคม การเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล และการขยายการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม ทั้งนี้ เมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา งานฉลองครบรอบ 25 ปีของ SCO ได้จัดขึ้นที่กรุงปักกิ่ง โดยนายหวัง อี้ มนตรีแห่งรัฐและรัฐมนตรีต่างประเทศจีน ได้กล่าวสุนทรพจน์ในงานเลี้ยงรับรองเพื่อยืนยันผลสำเร็จของความร่วมมือตลอด 25 ปีที่ผ่านมา

ตามข้อมูลจากกระทรวงการต่างประเทศจีน ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง จะเข้าร่วมการประชุมสุดยอด SCO ระหว่างวันที่ 30 สิงหาคมถึง 3 กันยายน และจะเดินทางเยือนคีร์กีซสถานและอียิปต์อย่างเป็นทางการตามคำเชิญของประธานาธิบดีซาดิร์ จาปารอฟ แห่งคีร์กีซสถาน และประธานาธิบดีอับเดล ฟัตตาห์ อัลซีซี แห่งอียิปต์ ประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน ของรัสเซีย มีกำหนดหารือทวิภาคีกับสี จิ้นผิง ที่บิชเคกในวันที่ 31 สิงหาคม โดยทั้งสองฝ่ายคาดว่าจะหารือเรื่องความร่วมมือทวิภาคีและประเด็นระหว่างประเทศที่สำคัญ ส่วนกำหนดการของนายกรัฐมนตรีนเรนทระ โมดี ของอินเดีย ระบุว่าเขาจะเยือนอุซเบกิสถานก่อนในวันที่ 29-30 สิงหาคม ก่อนเดินทางต่อไปยังบิชเคกระหว่างวันที่ 31 สิงหาคมถึง 1 กันยายนเพื่อร่วมการประชุมสุดยอด และคาดว่าโมดีกับปูตินจะพบหารือทวิภาคีในช่วงการประชุมด้วย

นอกเหนือจากผู้นำจีน รัสเซีย และอินเดียแล้ว ประธานาธิบดีมัสอูด เปเซชเคียน ของอิหร่าน ก็คาดว่าจะเข้าร่วมด้วยเช่นกัน ในขณะที่เตหะรานกำลังเผชิญแรงกดดันจากมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจของสหรัฐฯ ที่เพิ่มขึ้น รายงานระบุว่าผู้นำระดับประมุขแห่งรัฐและรัฐบาลที่จะเดินทางมาบิชเคกอาจมีมากถึง 21 คน ครอบคลุมประเทศสมาชิกเต็มรูปแบบทั้ง 10 ประเทศของ SCO ได้แก่ จีน รัสเซีย อินเดีย ปากีสถาน อิหร่าน เบลารุส และประเทศเอเชียกลางอีกสี่ประเทศ คือ คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน ทาจิกิสถาน และอุซเบกิสถาน รวมถึงประเทศผู้สังเกตการณ์อย่างอัฟกานิสถานและมองโกเลีย ตลอดจนคณะผู้แทนจากประเทศคู่เจรจาอีกหลายประเทศ

ก่อนการประชุมสุดยอดอย่างเป็นทางการ ภายใต้กรอบ SCO ได้มีการจัดประชุมเตรียมการหลายครั้งต่อเนื่องกัน โดยเมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม การประชุมสภารัฐมนตรีต่างประเทศของประเทศสมาชิกจัดขึ้นที่คีร์กีซสถาน เพื่อวางกรอบวาระและเอกสารสำหรับการประชุมสุดยอด ต่อมาวันที่ 6 สิงหาคม สภาผู้ประสานงานแห่งชาติซึ่งรับผิดชอบงานเตรียมการด้านต่าง ๆ ของการประชุมสุดยอดก็ได้จัดประชุมตามวาระเช่นกัน นอกจากนี้ “การประชุมสุดยอดสื่อและคลังสมอง SCO” ที่เน้นการแลกเปลี่ยนด้านสื่อมวลชนและนักวิชาการ ก็ได้เปิดฉากขึ้นที่คีร์กีซสถานแล้วเช่นกัน ในฐานะส่วนหนึ่งของกิจกรรมฉลองครบรอบ 25 ปี การประชุมชุดนี้ล้วนเป็นการปูทางไปสู่การประชุมสุดยอดสภาประมุขแห่งรัฐในวันที่ 1 กันยายน และสะท้อนกลไกการทำงานของ SCO ในหลายระดับ ทั้งด้านความมั่นคง การทูต และการทูตสาธารณะ

ประวัติของ SCO ย้อนกลับไปถึงกลไก “กลุ่มเซี่ยงไฮ้ไฟว์” ที่ก่อตั้งขึ้นในปี 2539 ปฏิญญาดูชานเบปี 2543 เรียกร้องให้เปลี่ยนกลไกดังกล่าวเป็นองค์กรความร่วมมือระดับภูมิภาคแบบพหุภาคี และอุซเบกิสถานก็เข้าร่วมในปีเดียวกันนั้น ต่อมาวันที่ 15 มิถุนายน 2544 ผู้นำจีน รัสเซีย คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน ทาจิกิสถาน และอุซเบกิสถาน ได้ประกาศก่อตั้งองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้อย่างเป็นทางการที่นครเซี่ยงไฮ้ ต่อมาในเดือนมิถุนายน 2545 ประเทศสมาชิกได้ลงนามในกฎบัตร SCO ที่การประชุมสุดยอดกรุงเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ซึ่งกฎบัตรนี้มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2546 กำหนดพันธกิจให้องค์กรร่วมมือกันด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม พร้อมทั้งร่วมกันต่อต้าน “สามภัยคุกคาม” ได้แก่ การก่อการร้าย การแบ่งแยกดินแดน และแนวคิดสุดโต่ง ต่อมาอินเดียและปากีสถานเข้าเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบในปี 2560 ตามด้วยอิหร่านในปี 2566 และเบลารุสในปี 2567 ทำให้ SCO ขยายตัวเป็นกลุ่มภูมิภาคที่ครอบคลุมสัดส่วนประชากรและพื้นที่ดินแดนมากที่สุดกลุ่มหนึ่งของโลก

การประชุมสุดยอดที่บิชเคกคาดว่าจะรับรอง “ปฏิญญาบิชเคก” เพื่อฉลองครบรอบ 25 ปี พร้อมทั้งเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับทิศทางการพัฒนาองค์กรและประเด็นระดับภูมิภาคและระหว่างประเทศ รายงานระบุว่าการประชุมจะผลักดันกลไกความร่วมมือด้านความมั่นคงเพิ่มเติม รวมถึงข้อเสนอจัดตั้งศูนย์ปราบปรามยาเสพติดของ SCO โดยเจ้าหน้าที่ด้านการปราบปรามยาเสพติดของ SCO ได้เห็นชอบร่างการทำงานเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมาเพื่อเสนอต่อที่ประชุมสุดยอด นอกจากนี้ที่ประชุมอาจมีมติให้เปลี่ยนสถานะ “ประเทศผู้สังเกตการณ์” และ “ประเทศคู่เจรจา” ที่แยกจากกันในปัจจุบัน ให้รวมเป็นสถานะเดียวคือ “หุ้นส่วน SCO” การประชุมครั้งนี้ยังถือเป็นการสิ้นสุดวาระประธานหมุนเวียนของคีร์กีซสถาน โดยจะส่งมอบตำแหน่งให้ปากีสถาน ซึ่งจะเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมสุดยอด SCO ปี 2570 ต่อไป

ความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการค้าก็เป็นหนึ่งในวาระสำคัญของการประชุมสุดยอดครั้งนี้เช่นกัน เมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา รัฐมนตรีคลังและผู้ว่าการธนาคารกลางของประเทศสมาชิก SCO ได้ประชุมกันที่บิชเคก และเห็นพ้องที่จะขยายสัดส่วนการใช้สกุลเงินท้องถิ่นในการชำระบัญชีการค้าทวิภาคีให้มากขึ้น เพื่อลดความเสี่ยงจากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนและลดการพึ่งพาระบบการเงินภายนอก ที่ประชุมยังได้หารือแผนการจัดตั้งธนาคารเพื่อการพัฒนาของ SCO ซึ่งประเทศสมาชิกที่สนใจได้บรรลุฉันทามติทางการเมืองในการจัดตั้งธนาคารดังกล่าวระหว่างการประชุมสุดยอดที่เทียนจินในปี 2568 แต่สถาบันดังกล่าวยังไม่ได้เริ่มดำเนินงานอย่างเป็นทางการ ฝ่ายอิหร่านได้เสนอเพิ่มเติมให้จัดตั้งสถาบันการเงินที่ใช้สกุลเงินของประเทศสมาชิกและระบบชำระเงินที่เป็นอิสระ เพื่อให้แต่ละประเทศสามารถลงทุนด้วยสกุลเงินของตนเองได้ นอกจากนี้ ประเด็นด้านโครงสร้างพื้นฐานคมนาคมเชื่อมโยงและการขยายปริมาณการค้าระหว่างประเทศสมาชิกก็จะถูกบรรจุอยู่ในวาระการหารือของที่ประชุมสุดยอดด้วย

นักวิเคราะห์ระบุว่าสถานการณ์ในตะวันออกกลาง ความขัดแย้งในยูเครน และความไม่มั่นคงในอัฟกานิสถาน คาดว่าจะเป็นประเด็นสำคัญที่ผู้นำหารือกันนอกรอบการประชุมอย่างเป็นทางการ สื่อตะวันตกบางแห่งแสดงความเห็นว่าพลวัตทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เปลี่ยนแปลงไปได้ส่งผลต่อระดับการพึ่งพาหรือความคาดหวังของสมาชิกบางประเทศที่มีต่อกรอบความร่วมมือ SCO อย่างไรก็ตาม นักสังเกตการณ์ส่วนใหญ่ยังคงเห็นว่า ในฐานะเวทีความร่วมมือระดับภูมิภาคที่ครอบคลุมและใหญ่ที่สุดในยูเรเซียจนถึงปัจจุบัน บทบาทในการประสานงานของ SCO ด้านพลังงาน การต่อต้านการก่อการร้าย การเชื่อมโยงคมนาคม และการค้า ไม่น่าจะลดลงเพราะความเห็นต่างในบางประเด็น

ตลอดระยะเวลา 25 ปี SCO ได้ขยายตัวจากสมาชิกผู้ก่อตั้ง 6 ประเทศ กลายเป็นเครือข่ายความร่วมมือขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมสมาชิกเต็มรูปแบบ 10 ประเทศ ประเทศผู้สังเกตการณ์ 2 ประเทศ และประเทศคู่เจรจาอีกกว่าสิบประเทศ การประชุมสุดยอดที่บิชเคกจึงถูกมองอย่างกว้างขวางว่าไม่เพียงเป็นการทบทวนความร่วมมือตลอดหนึ่งในสี่ศตวรรษที่ผ่านมา แต่ยังเป็นจุดสังเกตสำคัญว่า SCO จะสามารถสร้างฉันทามติและขยายความร่วมมือต่อไปได้หรือไม่ท่ามกลางสภาพแวดล้อมทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เปลี่ยนแปลง