สำนักข่าวซินหัวรายงานว่า คลองผิงลู่ในเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง ได้เปิดใช้งานอย่างเป็นทางการแล้วเมื่อไม่นานนี้ ช่วยเปิดเส้นทางขนส่งทางน้ำที่ตรง คุ้มค่า และสะดวกยิ่งขึ้นให้กว่างซีและภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจีนเข้าสู่อาเซียน โดยย่นระยะทางขนส่งสินค้าทางน้ำภายในประเทศออกสู่ทะเลลงมากกว่า 560 กิโลเมตร เวลา 10.25 น. ของเช้าวันที่ 16 กันยายน เรือปฐมฤกษ์ได้เป่าสัญญาณออกเดินทางจากศูนย์ควบคุมประตูน้ำหม่าเต้า เมืองชินโจว เขตกว่างซี คลองที่ใช้เวลาก่อสร้างสี่ปีนี้จึงเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการ ถือเป็นผลสำเร็จสำคัญอีกชิ้นหนึ่งด้านโครงสร้างพื้นฐานของจีน

แนวคิดเกี่ยวกับคลองผิงลู่สามารถย้อนไปได้ถึงแผนที่ ดร.ซุน ยัตเซ็น เสนอไว้ในหนังสือ “ยุทธศาสตร์การสร้างชาติ” กว่าร้อยปีก่อน จึงมีอีกชื่อเรียกว่า “โครงการแห่งศตวรรษ” หลายปีที่ผ่านมา สินค้าจากกว่างซีและมณฑลทางตะวันตกเฉียงใต้อย่างยูนนาน กุ้ยโจว เสฉวน และนครฉงชิ่ง ต้องขนส่งวนไปทางตะวันออกผ่านระบบแม่น้ำจูเจียงเพื่อออกทะเลที่กว่างตง หรือพึ่งพาการขนส่งทางถนนที่มีระยะทางไกลและต้นทุนสูง อาเซียนครองตำแหน่งคู่ค้าอันดับหนึ่งของจีนต่อเนื่องเป็นปีที่ 6 โดยข้อมูลจากกรมศุลกากรจีนระบุว่า ในครึ่งปีแรกของปี 2026 มูลค่าการค้าระหว่างจีนกับอาเซียนอยู่ที่ 4.34 ล้านล้านหยวน เพิ่มขึ้น 18.2% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ภายใต้กรอบความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาค (RCEP) ซึ่งเป็นข้อตกลงการค้าเสรีที่มีขนาดประชากรและเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดในโลก การเปิดใช้งานคลองผิงลู่จึงช่วยเสริมโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้นสำหรับการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจในภูมิภาค แผนแม่บท “ทางเชื่อมบก-ทะเลสายใหม่ภาคตะวันตก” ที่คณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติจีนประกาศใช้ในปี 2019 ครอบคลุม 13 มณฑล เขตปกครองตนเอง และเทศบาลนคร ได้แก่ มองโกเลียใน กว่างซี ไห่หนาน ฉงชิ่ง เสฉวน กุ้ยโจว ยูนนาน ทิเบต ส่านซี กานซู่ ชิงไห่ หนิงเซี่ย และซินเจียง โดยมีระยะเวลาแผนถึงปี 2025 และมองไปถึงปี 2035 คลองผิงลู่ถือเป็นจุดเชื่อมต่อสำคัญของยุทธศาสตร์ระดับชาตินี้ที่เชื่อมแม่น้ำเข้ากับทะเล

คลองผิงลู่มีความยาวรวม 134.2 กิโลเมตร เริ่มต้นจากปากแม่น้ำผิงถังในเขตอ่างเก็บน้ำซีจินของเมืองเหิงโจว นครหนานหนิง ผ่านอำเภอหลิงซาน เชื่อมกับแม่น้ำชินเจียง แล้วไหลตรงสู่ท่าเรือชินโจวในอ่าวเป่ยปู้ เชื่อมระบบแม่น้ำซีเจียงเข้ากับทางออกทะเลเป็นหนึ่งเดียว คลองนี้สร้างตามมาตรฐานทางน้ำภายในประเทศระดับหนึ่ง สามารถรองรับเรือขนาดถึง 5,000 ตัน มีศูนย์ประตูน้ำแบบขั้นบันไดสามระดับเพื่อไล่ระดับความต่างของน้ำที่มากกว่า 60 เมตร พร้อมสร้างใหม่หรือปรับปรุงสะพานรวม 27 แห่ง งบลงทุนรวมประมาณ 7.27 หมื่นล้านหยวน (กว่า 1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ) เริ่มก่อสร้างวันที่ 28 สิงหาคม 2022 และผ่านการตรวจรับงานแล้วเสร็จเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2026 รวมใช้เวลาก่อสร้างสี่ปีเต็ม

ก่อนหน้านี้ สินค้าจากกว่างซีและภาคตะวันตกเฉียงใต้ที่ต้องขนส่งผ่านระบบแม่น้ำจูเจียงไปทางตะวันออกเพื่อออกทะเลที่กว่างตง มีระยะทางเดินเรือที่ไกลกว่ามาก โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 7 วันหรือมากกว่านั้น และหากเกิดความแออัดอาจล่าช้าถึง 20 วัน หลังคลองผิงลู่เปิดใช้งาน สินค้าสามารถผ่านคลองตรงไปยังท่าเรือชินโจวในอ่าวเป่ยปู้ได้ภายในเวลาเร็วที่สุดประมาณ 1 วัน ตามการประเมินของทางราชการ คลองนี้ช่วยลดต้นทุนโลจิสติกส์โดยรวมลงประมาณ 18-30% และช่วยประหยัดค่าขนส่งให้แก่สังคมได้ประมาณ 5.2 พันล้านหยวนต่อปี ตัวเลขการย่นระยะทางกว่า 560 กิโลเมตรนี้สอดคล้องกับข้อมูลที่ทางการรายงานอย่างเป็นทางการในโอกาสเปิดใช้งานคลอง

คลองผิงลู่เป็นคลองสายแรกที่เชื่อมแม่น้ำภายในประเทศออกสู่ทะเลซึ่งได้รับการวางแผนและก่อสร้างในระดับประเทศนับตั้งแต่ก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน และยังเป็นหนึ่งในโครงการหลักของ “ทางเชื่อมบก-ทะเลสายใหม่ภาคตะวันตก” ในพิธีเปิดใช้งาน ติง เสวี่ยเสียง สมาชิกคณะกรรมการประจำกรมการเมืองพรรคคอมมิวนิสต์จีน และรองนายกรัฐมนตรีจีน ได้เข้าร่วมและกล่าวสุนทรพจน์ที่เมืองชินโจว กว่างซี โดยระบุว่าประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการก่อสร้างคลองผิงลู่ และได้สั่งการสำคัญหลายครั้งให้ก่อสร้างด้วยมาตรฐานสูง คุณภาพสูง เป็นโครงการที่มีคุณภาพ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และปราศจากการทุจริต เขากล่าวว่าคลองนี้ในฐานะโครงสร้างพื้นฐานขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบทั้งทางน้ำ ทางราง และทางทะเล จะช่วยเสริมโครงข่ายการขนส่งของภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจีนที่เชื่อมแม่น้ำสู่ทะเลให้แน่นหนายิ่งขึ้น

หลังเปิดใช้งาน การค้าระหว่างจีนกับอาเซียนก็ปรากฏผลอย่างรวดเร็ว ในวันที่ 16 กันยายน เรือ “เป่ยกั่งหนานหนิงป๋อรุ่น” ออกเดินทางจากท่าเรือหลิวจิ่ง เมืองหนานหนิง ผ่านคลองผิงลู่เข้าสู่อ่าวเป่ยปู้ และเดินทางถึงท่าเรือกานเทอในเวียดนามเมื่อวันที่ 23 กันยายน กลายเป็นเรือขนส่งสินค้าต่างประเทศลำแรกที่เดินทางถึงท่าเรือในต่างประเทศหลังคลองผิงลู่เปิดใช้งาน ถือเป็นการเปิดเส้นทางเรือคอนเทนเนอร์ระหว่างประเทศตรงจากหนานหนิงสู่กานเทอเป็นครั้งแรก เล กวาง จุง รองผู้อำนวยการใหญ่บริษัทเดินเรือแห่งชาติเวียดนาม ระบุว่าการเปิดใช้งานคลองผิงลู่จะเป็นประโยชน์ต่อการเสริมสร้างความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการค้าระหว่างเวียดนามกับกว่างซีและภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจีน ผู้แทนจากหลายประเทศอาเซียนยังแสดงความหวังต่อโอกาสความร่วมมือในภูมิภาคที่จะเกิดขึ้นใหม่

โจว เยี่ยน รองผู้จัดการทั่วไปของกลุ่มท่าเรือนานาชาติเป่ยปู้ กว่าง ระบุกับสื่อว่า ในช่วงแรกของการเปิดใช้งาน คลองผิงลู่คาดว่าจะช่วยเพิ่มปริมาณการขนถ่ายสินค้าให้ท่าเรือเป่ยปู้ประมาณ 3.5 ล้านตันต่อปี และในระยะยาวอาจช่วยดันปริมาณการขนถ่ายสินค้าของท่าเรือขึ้นไปถึงระดับ 150 ล้านตัน คลองนี้ส่งผลกระทบเด่นชัดที่สุดต่อการขนส่งสินค้าโภคภัณฑ์มูลค่าต่ำ เช่น อะลูมิเนียม เหล็กกล้า และแร่ จากมณฑลยูนนาน กุ้ยโจว เสฉวน และนครฉงชิ่ง ซึ่งสินค้าประเภทนี้มีความอ่อนไหวต่อต้นทุนโลจิสติกส์สูงมาก การลดลงของค่าขนส่งจะช่วยเพิ่มความสามารถในการแข่งขันด้านการส่งออกได้โดยตรง นักวิเคราะห์ระบุว่า ในระยะสั้นคลองผิงลู่จะทำให้เกิดการปรับเปลี่ยนเส้นทางขนส่งสินค้าจากเส้นทางออกทะเลด้านตะวันออกแบบเดิมมาสู่อ่าวเป่ยปู้เป็นหลัก ส่วนในระยะกลางถึงยาวมีความเป็นไปได้มากขึ้นที่จะเกิดผลด้านการสร้างการค้าใหม่ กล่าวคือ เมื่อต้นทุนโลจิสติกส์ลดลง จะก่อให้เกิดคำสั่งซื้อส่งออกใหม่ การลงทุนใหม่ และการรวมกลุ่มอุตสาหกรรมตามแนวคลอง

อย่างไรก็ตาม โครงการคลองผิงลู่ก็มาพร้อมกับข้อกังวลบางประการ นักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและงานวิจัยบางส่วนระบุว่า การก่อสร้างคลองต้องขุดดินและหินรวมประมาณ 339 ล้านลูกบาศก์เมตร ซึ่งส่งผลกระทบต่อความต่อเนื่องของระบบนิเวศป่าไม้ พื้นที่ชุ่มน้ำ และพื้นที่เกษตรกรรมตามแนวคลอง โดยประเมินว่าดัชนีความเชื่อมโยงของภูมิทัศน์ลดลงประมาณ 25% การเปลี่ยนแปลงของระบบชลศาสตร์และการทับถมของตะกอนจากโครงการยังก่อให้เกิดความกังวลต่อระบบนิเวศแม่น้ำ นอกจากนี้ นักวิเคราะห์บางรายยังชี้ว่า ในสถานการณ์ที่การคลังท้องถิ่นค่อนข้างตึงตัวและความต้องการขนส่งสินค้ายังไม่ชัดเจน งบลงทุน 7.27 หมื่นล้านหยวนอาจมีความเสี่ยงที่จะกลายเป็น “โครงการเปล่าประโยชน์” ซึ่งยังไม่แน่ใจว่าผลตอบแทนจะปรากฏเต็มที่ภายในระยะเวลาที่เหมาะสมหรือไม่ กระแสการสร้างคลองในลักษณะเดียวกันที่เกิดขึ้นในหลายมณฑลของจีนในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ก็ทำให้เกิดการถกเถียงเรื่องการลงทุนซ้ำซ้อนและภาระหนี้สิน

ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ประกอบการและบุคคลในภาคการค้าของอาเซียนบางส่วนแสดงความคาดหวังว่าคลองผิงลู่จะช่วยเปิดตลาดจีนให้กว้างขึ้น แต่ก็มีความกังวลว่าคลองนี้อาจทำให้โครงสร้างการค้าจีน-อาเซียนไม่สมดุลมากขึ้น จึงเรียกร้องให้มีมาตรการรองรับเพื่อให้เกิดการค้าแบบสองทางอย่างแท้จริง ไม่ใช่การไหลเข้าของสินค้าฝ่ายเดียว โดยรวมแล้ว นักวิเคราะห์ส่วนใหญ่เห็นว่าความสำคัญระยะยาวของคลองผิงลู่ไม่ได้อยู่ที่การย่นระยะทางและลดต้นทุนเพียงอย่างเดียว แต่ยังอยู่ที่บทบาทในฐานะโครงการหลักของทางเชื่อมบก-ทะเลสายใหม่ภาคตะวันตก ที่จะทำให้กว่างซีกลายเป็นจุดเชื่อมต่อสำคัญระหว่างพื้นที่ตอนในภาคตะวันตกเฉียงใต้ของจีนกับอ่าวเป่ยปู้ และเชื่อมต่อไปยังตลาดอาเซียน เป็นโครงสร้างพื้นฐานใหม่ที่หนุนความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการค้าในภูมิภาค ส่วนผลการดำเนินงานจริงของคลองในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า ทั้งอัตราการเติบโตของปริมาณการขนส่งสินค้าและการดำเนินมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง ยังคงต้องรอการพิสูจน์ต่อไป