เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2026 พิพิธภัณฑ์ศิลปะการเล่าเรื่องลูคัส ซึ่งออกแบบโดยสถาปนิกชาวจีน หม่า เหยียนซง เป็นหัวหน้าทีมออกแบบ ได้เปิดให้สาธารณชนเข้าชมอย่างเป็นทางการที่สวนเอ็กซ์โพสิชันพาร์ก นครลอสแอนเจลิส สหรัฐอเมริกา สถาบันทางวัฒนธรรมแห่งนี้ผ่านการเตรียมการและก่อสร้างมานานกว่า 16 ปี ใช้งบประมาณราว 1,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ก่อตั้งโดยจอร์จ ลูคัส ผู้กำกับภาพยนตร์ชุด Star Wars ร่วมกับเมลโลดี ฮอบสัน ภรรยาและนักธุรกิจ นับเป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่แห่งแรกของโลกที่มุ่งเน้นเฉพาะ “ศิลปะการเล่าเรื่อง” หรือประเพณีการเล่าเรื่องผ่านภาพโดยเฉพาะ สถาปนิกหลักของโครงการนี้คือสำนักงานสถาปนิก MAD ที่หม่า เหยียนซง สถาปนิกชาวจีนก่อตั้งขึ้นที่กรุงปักกิ่งในปี 2004 ซึ่งถือเป็นหนึ่งในผลงานสถาปัตยกรรมขนาดใหญ่ที่สุดที่สถาปนิกชาวจีนสร้างเสร็จบนแผ่นดินสหรัฐฯ (ไม่นับรวมผลงานของเป่ยยู่หมิง สถาปนิกชาวอเมริกันเชื้อสายจีนผู้ล่วงลับ)

ย้อนไปถึงจุดเริ่มต้นของโครงการ ตั้งแต่ปี 2014 สำนักงานสถาปนิก MAD ชนะการประกวดแบบระดับนานาชาติและได้รับสิทธิ์ออกแบบพิพิธภัณฑ์ศิลปะการเล่าเรื่องลูคัส โดยคู่แข่งในขณะนั้นมีสถาปนิกระดับโลกหลายคน อาทิ ซาฮา ฮาดิด และเร็ม คูลฮาส หม่า เหยียนซงจึงกลายเป็นสถาปนิกชาวจีนคนแรกที่ได้รับสิทธิ์ออกแบบอาคารแลนด์มาร์กสำคัญในต่างประเทศ โครงการเริ่มวางศิลาฤกษ์อย่างเป็นทางการที่สวนเอ็กซ์โพสิชันพาร์กในเดือนมีนาคม 2018 ตัวอาคารพิพิธภัณฑ์มีพื้นที่ใช้สอยประมาณ 27,870 ตารางเมตร (ราว 300,000 ตารางฟุต) มีทั้งหมด 5 ชั้น 35 ห้องจัดแสดง พื้นที่จัดแสดงรวมเกือบ 100,000 ตารางฟุต นอกจากนี้ยังมีโรงละคร 2 แห่ง ห้องสมุด พื้นที่ชุมชนและการศึกษา ร้านกาแฟ ร้านอาหาร และร้านค้าของพิพิธภัณฑ์ คอลเลกชันที่จัดเก็บมีมากกว่า 40,000 ชิ้น ครอบคลุมรูปแบบศิลปะการเล่าเรื่องหลากหลาย ทั้งภาพประกอบ ภาพยนตร์ และแอนิเมชัน ทั้งที่เป็นคอลเลกชันส่วนตัวของจอร์จ ลูคัสที่สะสมมานานหลายสิบปี และผลงานที่ศิลปินและสถาบันอื่นบริจาคให้

ในด้านแนวคิดการออกแบบ ทีมงานของหม่า เหยียนซงได้รับแรงบันดาลใจจากปรัชญาจีนโบราณเรื่อง “สวรรค์และมนุษย์เป็นหนึ่งเดียว” (天人合一) โดยสร้างรูปทรงอาคารโดยรวมด้วยเส้นสายโค้งต่อเนื่องแบบอินทรีย์ที่ลื่นไหล ตัวอาคารหลักของพิพิธภัณฑ์มีรูปทรงโค้งต่อเนื่องคล้ายกระแสน้ำ ยื่นออกมาอย่างมากจากฐาน ดูราวกับ “ลอย” อยู่เหนือพื้นที่สีเขียวของสวนสาธารณะอย่างเบาสบาย ผสานความรู้สึกเปิดโล่งเป็นธรรมชาติเข้ากับความล้ำสมัย สอดรับกับสภาพแวดล้อมกลางแจ้งอันกว้างขวางของสวนเอ็กซ์โพสิชันพาร์ก แนวทางการออกแบบนี้สืบเนื่องมาจากแนวคิด “เมืองภูเขาและสายน้ำ” (山水城市) ที่หม่า เหยียนซงสนับสนุนมาอย่างยาวนาน กล่าวคือสถาปัตยกรรมควรหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติดุจภูเขาและสายน้ำ มิใช่เป็นโครงสร้างเรขาคณิตที่โดดเดี่ยวแยกจากสิ่งแวดล้อม การผลักดันโครงการนี้ให้เป็นจริงยังได้รับการสนับสนุนจากทีมงานมืออาชีพหลายฝ่าย ได้แก่ การออกแบบภูมิทัศน์โดยทีม Studio-MLA ซึ่งก่อตั้งโดยเมีย เลเรอร์ (Mia Lehrer) สถาปนิกภูมิทัศน์ชาวอเมริกันเชื้อสายจีน และบริษัทวิศวกรรมก่อสร้าง Stantec ทำหน้าที่เป็นสถาปนิกผู้ดำเนินการ (executive architect) รับผิดชอบแปลงแนวคิดการออกแบบให้กลายเป็นแผนงานวิศวกรรมที่ก่อสร้างได้จริง มีความเห็นจากนักวิจารณ์ว่าอาคารแห่งนี้เป็นตัวอย่างสำคัญของการผสมผสานสุนทรียะสถาปัตยกรรมตะวันออกเข้ากับเทคโนโลยีวิศวกรรมสมัยใหม่ของตะวันตกอย่างลึกซึ้ง

อย่างไรก็ตาม เส้นทางการก่อสร้างพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ไม่ได้ราบรื่นนัก เดิมทีโครงการวางแผนเปิดให้บริการในปี 2021 แต่ได้รับผลกระทบจากปัจจัยต่างๆ เช่น ห่วงโซ่อุปทานวัสดุก่อสร้างหยุดชะงักจากการระบาดของโควิด-19 ทำให้กำหนดการเปิดถูกเลื่อนออกไปซ้ำแล้วซ้ำเล่า จากปี 2021 เลื่อนเป็น 2023 แล้วเลื่อนเป็น 2025 และในที่สุดก็มาลงตัวที่วันที่ 22 กันยายน 2026 ตามรายงานของสื่ออเมริกัน นับตั้งแต่จอร์จ ลูคัสเริ่มมีแนวคิดนี้ครั้งแรกราวปี 2010 ผ่านความผันผวนในการเลือกที่ตั้งหลายครั้ง (เคยพิจารณาเมืองชิคาโกและซานฟรานซิสโกมาก่อน) จนกระทั่งสร้างเสร็จและเปิดใช้งานที่ลอสแอนเจลิสในที่สุด รวมระยะเวลาทั้งสิ้นกว่า 16 ปี เงินลงทุนรวมประมาณ 1,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยมีรายงานบางฉบับระบุว่าต้นทุนการก่อสร้างจริงอาจสูงถึงราว 1,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐ กระบวนการก่อสร้างอันยาวนานนี้ยังสะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายเชิงปฏิบัติที่ซับซ้อนซึ่งโครงการแลนด์มาร์กทางวัฒนธรรมขนาดใหญ่ต้องฝ่าฟันตั้งแต่แนวคิดการออกแบบไปจนถึงการสร้างเสร็จจริง ทั้งในด้านเงินทุน ที่ตั้งโครงการ ผลกระทบจากโรคระบาด และห่วงโซ่อุปทาน

ในฐานะสถาปนิกชาวจีนที่มีชื่อเสียงในวงการสถาปัตยกรรมระดับนานาชาติ เส้นทางอาชีพของหม่า เหยียนซงมีความโดดเด่นอย่างมาก เขาก่อตั้งสำนักงานสถาปนิก MAD ที่กรุงปักกิ่งในปี 2004 และอุทิศตนมาอย่างยาวนานในการสำรวจปรัชญาการออกแบบ “เมืองภูเขาและสายน้ำ” โดยยึดถือว่าสถาปัตยกรรมควรหลอมรวมเข้ากับภูมิทัศน์ธรรมชาติและจิตวิญญาณทางมนุษยศาสตร์ มิใช่มุ่งเน้นเพียงฟังก์ชันการใช้งานหรือความแปลกตาทางรูปทรงเพียงอย่างเดียว ผลงานที่เป็นตัวแทนของเขา ได้แก่ “แอบโซลูททาวเวอร์ส” หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ตึกมาริลีน มอนโร” ในเมืองมิสซิสซอกา ประเทศแคนาดา โรงละครแห่งชาติฮาร์บิน (Harbin Opera House) ซึ่งใช้เวลาออกแบบและก่อสร้างนานถึง 6 ปี จัตุรัสสวนเฉาหยางในกรุงปักกิ่ง รวมถึงหอแสดงดนตรีของวงดุริยางค์ฟิลฮาร์โมนิกแห่งประเทศจีน ในจำนวนนี้ “ตึกมาริลีน มอนโร” มีชื่อเสียงจากรูปทรงโค้งบิดเป็นเกลียวที่ลื่นไหล และด้วยโครงการนี้เองที่ทำให้หม่า เหยียนซงกลายเป็นสถาปนิกชาวจีนคนแรกที่ได้รับสิทธิ์ออกแบบอาคารแลนด์มาร์กสำคัญในต่างประเทศ ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ขอบเขตโครงการของ MAD ยังขยายไปยังกรุงโรมในอิตาลี กรุงปารีสในฝรั่งเศส ญี่ปุ่น รวมถึงเมืองชิคาโกและเบเวอร์ลีฮิลส์ในสหรัฐฯ โดยพิพิธภัณฑ์ศิลปะการเล่าเรื่องลูคัสถือเป็นผลงานขนาดใหญ่ที่สุดที่สำนักงานแห่งนี้สร้างเสร็จบนแผ่นดินสหรัฐฯ จนถึงปัจจุบัน

ในมุมมองของการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมระหว่างจีนกับสหรัฐฯ การสร้างเสร็จและเปิดตัวของพิพิธภัณฑ์ศิลปะการเล่าเรื่องลูคัสมีความหมายเชิงสัญลักษณ์อยู่พอสมควร พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ไม่เพียงเป็นการรวบรวมคอลเลกชันส่วนตัวที่จอร์จ ลูคัสสะสมมานานหลายสิบปีและความผูกพันกับ “การเล่าเรื่อง” เท่านั้น แต่ยังเป็นการแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของสถาปนิกจีนในการรับผิดชอบโครงการแลนด์มาร์กทางวัฒนธรรมขนาดใหญ่ในต่างประเทศอีกด้วย โครงการนี้นำแนวคิดสุนทรียะตะวันออกอย่าง “สวรรค์และมนุษย์เป็นหนึ่งเดียว” และ “เมืองภูเขาและสายน้ำ” มาประยุกต์ใช้กับสถาบันทางวัฒนธรรมสาธารณะที่ให้บริการประชาชนชาวอเมริกันและเก็บรักษาผลงานศิลปะการเล่าเรื่องจากทั่วโลก ซึ่งนักวิจารณ์บางส่วนมองว่าเป็นตัวอย่างหนึ่งของการแลกเปลี่ยนและผสมผสานกันอย่างลึกซึ้งระหว่างจีนกับสหรัฐฯ ในแวดวงศิลปะสถาปัตยกรรม เมื่อพิพิธภัณฑ์เปิดให้บริการอย่างเป็นทางการแล้ว คาดว่าจะกลายเป็นแลนด์มาร์กทางวัฒนธรรมและจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยวแห่งใหม่ของนครลอสแอนเจลิสและชายฝั่งตะวันตกของสหรัฐฯ ดึงดูดผู้เข้าชมจำนวนมากให้มาสัมผัสพื้นที่สถาปัตยกรรมอันเป็นเอกลักษณ์และเนื้อหาคอลเลกชันของที่นี่

เป็นที่น่าสังเกตว่า หลังพิพิธภัณฑ์ศิลปะการเล่าเรื่องลูคัสเปิดให้บริการ ก็เกิดเสียงวิจารณ์ที่หลากหลายในวงการวิจารณ์ศิลปะของสหรัฐฯ เช่นกัน นักวิจารณ์บางส่วนเห็นว่าแรงกระแทกทางสายตาและประสบการณ์เชิงพื้นที่ของตัวอาคารพิพิธภัณฑ์เองนั้นน่าประทับใจ สะท้อนสไตล์การออกแบบอันเป็นเอกลักษณ์ของหม่า เหยียนซงได้อย่างเต็มที่ แต่ก็มีนักวิจารณ์บางรายแสดงความเห็นต่างเกี่ยวกับตรรกะการจัดนิทรรศการของเนื้อหาภายใน โดยมองว่าในฐานะที่พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นสื่อกลางของหมวดหมู่ศิลปะแบบใหม่ ตำแหน่งทางความหมายและรูปแบบการนำเสนอของ “ศิลปะการเล่าเรื่อง” ยังคงต้องรอการพิสูจน์จากกาลเวลา ไม่ว่าการประเมินจะเป็นอย่างไร พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ซึ่งนำโดยการออกแบบของสถาปนิกชาวจีนและใช้เวลาสร้างสรรค์กว่าสิบปี ก็ได้ตั้งตระหง่านเป็นรูปธรรมอยู่ในสวนเอ็กซ์โพสิชันพาร์กของนครลอสแอนเจลิสแล้ว กลายเป็นกรณีศึกษาที่มีชีวิตชีวาสำหรับการสังเกตว่าสถาปนิกจีนร่วมสมัยเข้าร่วมโครงการวัฒนธรรมสำคัญระดับโลกอย่างไร และจีนกับสหรัฐฯ มีปฏิสัมพันธ์กันอย่างไรในแวดวงศิลปะวัฒนธรรม