เมื่อวันที่ 30 กันยายน ถึง 1 ตุลาคม ตามเวลาท้องถิ่น ที่ประชุมรัฐมนตรีการค้ากลุ่มประเทศ G20 จัดขึ้นที่เมืองมิลวอกี รัฐวิสคอนซิน สหรัฐอเมริกา โดยหลี่ เฉิงกัง ผู้แทนเจรจาการค้าระหว่างประเทศของจีนและรองรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นหัวหน้าคณะผู้แทนจีนเข้าร่วม และเรียกร้องให้สมาชิก G20 ยึดมั่นในหลักพหุภาคีนิยม พร้อมกระชับความร่วมมือในประเด็นความมั่นคงทางอาหาร กำลังการผลิตภาคอุตสาหกรรม การบังคับใช้แรงงาน และหลักการชาติที่ได้รับอนุเคราะห์ยิ่ง (MFN) กระทรวงพาณิชย์จีนระบุว่าทั้งสองฝ่ายยังคงรักษาการสื่อสารด้านการค้าระหว่างการประชุม ซึ่งช่วยลดแรงกดดันในความสัมพันธ์ทางการค้าทวิภาคีที่ตึงเครียดอยู่ในระดับหนึ่ง

การประชุมครั้งนี้มีนายเจมีสัน เกรียร์ (Jamieson Greer) ผู้แทนการค้าสหรัฐฯ เป็นประธาน ถือเป็นกิจกรรมระดับรัฐมนตรีการค้าที่สำคัญในช่วงที่สหรัฐฯ ดำรงตำแหน่งประธาน G20 ประจำปี 2026 โดยการประชุมสุดยอดผู้นำ G20 ปีนี้จะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 14-15 ธันวาคม ที่เมืองไมแอมี โดยมีประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์เป็นประธาน คณะผู้แทนที่เข้าร่วมประชุมที่มิลวอกีมาจากจีน อินเดีย รัสเซีย ญี่ปุ่น เยอรมนี ฝรั่งเศส สหภาพยุโรป ซาอุดีอาระเบีย บราซิล และสมาชิก G20 อื่น ๆ รวมถึงประเทศที่ได้รับเชิญ สะท้อนถึงการเข้าร่วมอย่างกว้างขวาง

ในฐานะเจ้าภาพ สหรัฐฯ ได้กำหนดวาระหลัก 4 ประเด็น ได้แก่ การประณามการ “ใช้อาหารเป็นอาวุธ” ทางการค้า การแก้ไขปัญหา “กำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง” การผลักดันปฏิรูปหลักการชาติที่ได้รับอนุเคราะห์ยิ่ง และการขจัด “การบังคับใช้แรงงาน” ในห่วงโซ่อุปทานโลก อย่างไรก็ตาม จากรายงานหลายแหล่งระบุว่า มีเพียงประเด็นความมั่นคงทางอาหารเท่านั้นที่สามารถออกแถลงการณ์ร่วมได้ ส่วนอีกสามประเด็นไม่สามารถออกเอกสารผลลัพธ์ใด ๆ ได้ เนื่องจากความเห็นที่แตกต่างกันอย่างรุนแรงระหว่างสมาชิก โดยความขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯ กับจีนในประเด็นกำลังการผลิตและแรงงานถูกมองว่าเป็นปมปัญหาสำคัญ

ในการกล่าวถ้อยแถลง หลี่ เฉิงกัง คัดค้านอย่างชัดเจนต่อการใช้ข้ออ้างเรื่อง “กำลังการผลิตส่วนเกิน” หรือ “การบังคับใช้แรงงาน” เพื่อดำเนินนโยบายฝ่ายเดียวและกีดกันทางการค้า โดยเน้นย้ำว่าทุกฝ่ายควรร่วมกันพิทักษ์ระบบการค้าพหุภาคีที่มีองค์การการค้าโลก (WTO) เป็นแกนกลาง เขาเรียกร้องให้สมาชิก G20 เสริมสร้างความสามัคคีและความร่วมมือในประเด็นความมั่นคงทางอาหาร ความร่วมมือด้านกำลังการผลิตภาคอุตสาหกรรม การกำกับดูแลแรงงานบังคับ และหลักการ MFN พร้อมคัดค้านการใช้การกำหนดวาระการประชุมเป็นเครื่องมือผลักดันมาตรการกีดกันทางการค้า

ระหว่างการประชุม หลี่ เฉิงกัง ยังได้หารือทวิภาคีแยกกับหัวหน้าคณะผู้แทนจากสหรัฐฯ สหภาพยุโรป ซาอุดีอาระเบีย รัสเซีย บราซิล แคนาดา เม็กซิโก อาร์เจนตินา ออสเตรเลีย เกาหลีใต้ และโปแลนด์ เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในประเด็นการค้าและเศรษฐกิจที่ทั้งสองฝ่ายให้ความสนใจร่วมกัน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการทูตทวิภาคีที่หนาแน่นของจีนควบคู่ไปกับกระบวนการพหุภาคี

การประชุมรัฐมนตรีการค้าครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางบรรยากาศความสัมพันธ์ทางการค้าสหรัฐฯ-จีนที่เริ่มผ่อนคลายลงบางส่วน ในช่วงปลายเดือนกันยายน ระหว่างการเยือนสหรัฐฯ อย่างเป็นทางการของประธานาธิบดีสี จิ้นผิงของจีน ทั้งสองฝ่ายประกาศขยายเวลาสงบศึกทางการค้าออกไปจนถึงวันที่ 10 มกราคมปีหน้า นายสก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังสหรัฐฯ ระบุว่าทั้งสองประเทศยังบรรลุข้อตกลงลดภาษีศุลกากรสำหรับสินค้ามูลค่าประมาณ 3 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ครอบคลุมสินค้าอุปโภคบริโภคตลอดจนสินค้าพลังงานและสินค้าเกษตรบางส่วนของสหรัฐฯ ข้อตกลงชุดนี้เป็นพื้นฐานทางการเมืองที่ทำให้เกิดการ “รักษาการสื่อสาร” ระหว่างการประชุมที่มิลวอกี

อย่างไรก็ตาม หลังการประชุมสิ้นสุดลง กระทรวงพาณิชย์จีนได้ออกแถลงการณ์เมื่อวันที่ 4 ตุลาคม วิพากษ์วิจารณ์แนวทางการกำหนดวาระการประชุมที่นำโดยสหรัฐฯ โดยกล่าวหาว่าวอชิงตันใช้เวทีพหุภาคีเพื่อผลักดันนโยบายฝ่ายเดียวและการกีดกันทางการค้า สะท้อนให้เห็นว่าแม้ความสัมพันธ์ทวิภาคีจะมีสัญญาณผ่อนคลาย แต่ความขัดแย้งเชิงโครงสร้างระหว่างสองประเทศในเรื่องกฎเกณฑ์การกำกับดูแลการค้ายังคงไม่ได้รับการแก้ไข

นักวิเคราะห์ชี้ว่า การที่ไม่สามารถบรรลุฉันทามติในสามจากสี่ประเด็นหลักของการประชุมครั้งนี้ เผยให้เห็นข้อจำกัดด้านความสามารถในการประสานงานของ G20 ท่ามกลางภูมิทัศน์ภูมิรัฐศาสตร์เศรษฐกิจในปัจจุบัน และเพิ่มความไม่แน่นอนว่าการประชุมสุดยอดที่ไมแอมีช่วงปลายปีจะสามารถบรรลุความก้าวหน้าที่เป็นรูปธรรมในประเด็นการค้าได้หรือไม่ ผ่านการทูตทวิภาคีที่หนาแน่นและการแสดงจุดยืนในเวทีพหุภาคี จีนพยายามวางตำแหน่งตนเองในฐานะ “ผู้พิทักษ์พหุภาคีนิยม” ในข้อพิพาทเหล่านี้ แม้ว่าความเห็นต่างกับสหรัฐฯ ในประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกินและแรงงานจะยังยากที่จะประสานกันได้ในระยะสั้น

หลี่ เฉิงกัง ปัจจุบันอายุ 58 ปี เป็นชาวอำเภอไท่หู มณฑลอันฮุย สำเร็จการศึกษาปริญญาตรีนิติศาสตร์จากมหาวิทยาลัยปักกิ่ง และปริญญาโทด้านนิติศาสตร์และเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยฮัมบูร์กในเยอรมนี เขาเริ่มทำงานตั้งแต่เดือนสิงหาคม 1989 และรับราชการในอดีตกระทรวงการค้าต่างประเทศและความร่วมมือทางเศรษฐกิจ รวมถึงกระทรวงพาณิชย์มาอย่างยาวนาน โดยดูแลงานด้านสนธิสัญญาและกฎหมาย การไต่สวนการทุ่มตลาด และการค้าที่เป็นธรรม ระหว่างปี 2010-2017 เขาดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการกรมสนธิสัญญาและกฎหมายของกระทรวงพาณิชย์ และในช่วงปี 2013-2014 เคยไปปฏิบัติหน้าที่เป็นรองนายกเทศมนตรีเมืองชิงต่าว ก่อนดำรงตำแหน่งผู้ช่วยรัฐมนตรีพาณิชย์ตั้งแต่ปลายปี 2016 ถึงต้นปี 2021 ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ 2021 ถึงตุลาคม 2025 เขาดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตผู้แทนถาวรจีนประจำองค์การการค้าโลก และรองผู้แทนถาวรจีนประจำสำนักงานสหประชาชาติ ณ นครเจนีวา เมื่อเดือนกันยายนปีนี้ จีนได้แต่งตั้งหลี่ เฉิงกังอย่างเป็นทางการให้ดำรงตำแหน่งรองรัฐมนตรีพาณิชย์และผู้แทนเจรจาการค้าระหว่างประเทศ โดยตั้งแต่วันที่ 20 กันยายน ตำแหน่งผู้แทนของเขาได้รับการปรับจาก “ผู้แทนเจรจาการค้าระหว่างประเทศของกระทรวงพาณิชย์” เป็น “ผู้แทนเจรจาการค้าระหว่างประเทศแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน” ซึ่งยกระดับทั้งตำแหน่งและความเป็นตัวแทนให้สูงขึ้น ถูกมองว่าเป็นการจัดวางตำแหน่งบุคลากรที่สำคัญของจีนเพื่อเสริมศักยภาพการเจรจาการค้าพหุภาคี ท่ามกลางการปะทะทางการค้าระหว่างจีนกับสหรัฐฯ ในปัจจุบัน

หลังการประชุม โฆษกกระทรวงพาณิชย์จีนได้ตอบคำถามผู้สื่อข่าว เปิดเผยรายละเอียดความเห็นที่แตกต่างกันในสามประเด็นที่ไม่สามารถบรรลุฉันทามติได้ ในการหารือประเด็นความมั่นคงทางอาหาร สมาชิกตลาดเกิดใหม่และประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศ รวมถึงจีน เสนอว่าประเทศผู้นำเข้าและผู้ส่งออกอาหารควรร่วมกันรักษาเสถียรภาพของห่วงโซ่อุปทาน ขณะเดียวกันแต่ละประเทศก็มีสิทธิดำเนินมาตรการที่จำเป็นเพื่อเป้าหมายนโยบายสาธารณะภายในประเทศ รวมถึงการประกันความมั่นคงทางอาหาร ซึ่งจุดยืนนี้ในที่สุดก็ถูกบรรจุไว้ในแถลงการณ์ร่วม ส่วนประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกินและการบังคับใช้แรงงาน โฆษกระบุว่าทั้งสองประเด็นมีความขัดแย้งสูงตั้งแต่เริ่มกำหนดวาระ เนื่องจากสมาชิก G20 หลายประเทศในปัจจุบันเผชิญกับภาษีที่สหรัฐฯ เรียกเก็บโดยอ้างเหตุผลเรื่อง “การบังคับใช้แรงงาน” และหลายประเทศก็เป็นเป้าหมายการไต่สวนเรื่อง “กำลังการผลิตส่วนเกิน” ที่สหรัฐฯ ริเริ่มเช่นกัน สมาชิกส่วนใหญ่จึงมีความเห็นที่แตกต่างกันต่อข้อเสนอของประธานในการออกแถลงการณ์ร่วมและจัดตั้งกลไกความร่วมมือที่เกี่ยวข้อง ส่วนเรื่องการปฏิรูปหลักการชาติที่ได้รับอนุเคราะห์ยิ่ง สมาชิกส่วนใหญ่รวมถึงจีนย้ำว่าหลักการนี้เป็นรากฐานสำคัญของระบบการค้าพหุภาคี ให้ความมั่นคงและความสามารถคาดการณ์ได้แก่การค้าโลก หากถูกสั่นคลอนจะสร้างความเสียหายร้ายแรงต่อรากฐานของระบบการค้าพหุภาคี ท้ายที่สุดประธานจึงไม่ได้เสนอเอกสารผลลัพธ์ในประเด็นนี้เช่นกัน

โฆษกยังระบุด้วยว่า จีนยึดมั่นในหลักการและผลักดันการเจรจาความร่วมมือตลอดการประชุมครั้งนี้ ทั้งรักษาผลประโยชน์อันชอบธรรมของตนเองและผลักดันให้ที่ประชุมบรรลุฉันทามติเท่าที่จะเป็นไปได้ โดยมองว่าการประชุมครั้งนี้สะท้อนแรงกดดันที่ระบบการค้าพหุภาคีกำลังเผชิญอยู่ในปัจจุบัน แต่กลไกการปรึกษาหารือพหุภาคีเองก็ยังคงมีคุณค่าที่ไม่อาจทดแทนได้ จีนยินดีร่วมมือกับทุกฝ่ายต่อไปเพื่อพิทักษ์ระบบการค้าพหุภาคีที่มีองค์การการค้าโลกเป็นแกนกลาง

ท่าทีของฝ่ายสหรัฐฯ ก็เป็นประเด็นที่น่าสนใจเช่นกัน ในฐานะเจ้าภาพ นายเจมีสัน เกรียร์ ผู้แทนการค้าสหรัฐฯ ได้กำหนดภาพลักษณ์ของการประชุมครั้งนี้ในสุนทรพจน์เปิดงานว่าเป็นการรวมตัวของ “ผู้ที่อาจเป็นสถาปนิกแห่งระเบียบเศรษฐกิจระหว่างประเทศใหม่” โดยระบุว่าเศรษฐกิจโลกเผชิญปัญหาความไม่สมดุลเชิงมหภาค กำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง การบังคับใช้แรงงาน และการบีบบังคับทางเศรษฐกิจมานานกว่าทศวรรษ เขากล่าวว่าผู้นำ G20 เคยให้คำมั่นในปี 2016 ที่จะแก้ไขปัญหากำลังการผลิตส่วนเกินภาคอุตสาหกรรม แต่ผ่านไปสิบปี ปัญหาการบิดเบือนเศรษฐกิจโลกจากกำลังการผลิตส่วนเกินกลับยิ่งรุนแรงขึ้น ในประเด็นแรงงานบังคับ เกรียร์กล่าวว่าสินค้าที่ผลิตด้วยแรงงานบังคับเข้าสู่ตลาดด้วยความได้เปรียบด้านราคาอย่างผิดธรรมชาติ สร้างการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรมต่อแรงงานและภาคธุรกิจ ขณะเดียวกันก็กัดกร่อนความเชื่อมั่นในระบบการค้าโลก หลังการประชุม เกรียร์ยอมรับในการแถลงข่าวว่ารัฐมนตรีการค้า G20 ตกอยู่ในภาวะชะงักงันในประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกินและแรงงานบังคับ ซึ่งสอดคล้องกับท่าทีของฝ่ายจีนที่ระบุว่ามีความเห็นต่างในการกำหนดวาระประเด็นดังกล่าวตั้งแต่ต้น และยังสะท้อนว่าแม้การประชุมที่มิลวอกีจะรักษากรอบพหุภาคีในเชิงรูปแบบไว้ได้ แต่ฉันทามติในเชิงเนื้อหายังคงมีอยู่อย่างจำกัดมาก

ตาม “แถลงการณ์ประธาน” ที่สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ เผยแพร่ในภายหลัง แถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความมั่นคงทางอาหารได้ให้นิยามของการ “ใช้เป็นอาวุธ” ว่าหมายถึงการที่รัฐบาลประเทศใดประเทศหนึ่งดำเนินมาตรการโดยเจาะจงเพื่อชะลอ หยุด ปิดกั้น หรือกำหนดทิศทางการค้าอาหาร สินค้าเกษตร และปัจจัยการผลิตที่เกี่ยวข้อง เพื่อบีบให้ประเทศอื่นยอมประนีประนอมในประเด็นที่ไม่เกี่ยวข้องกัน พร้อมเตือนว่ามาตรการบีบบังคับลักษณะนี้อาจรบกวนห่วงโซ่อุปทานด้านการเกษตรและอาหาร คุกคามความมั่นคงทางอาหารของกลุ่มเปราะบาง และสร้างความเสียหายต่อการดำรงชีพของผู้ผลิต สื่อหลายสำนักยังรายงานด้วยว่า ในประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกิน มีสมาชิก G20 “กลุ่มเล็ก ๆ” จำนวนหนึ่งคัดค้านท่าทีของสหรัฐฯ อย่างชัดเจน ซึ่งต่อมาสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ ออกมาแถลงต่อสาธารณะว่า “ผิดหวังอย่างยิ่ง” ที่ไม่สามารถบรรลุฉันทามติในประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกินและแรงงานบังคับได้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นภาวะชะงักงันเชิงเนื้อหาในประเด็นหลักที่เป็นข้อขัดแย้งของการประชุมครั้งนี้