欧

ในช่วงสองปีที่ผ่านมา การแลกเปลี่ยนด้านสื่อโสตทัศน์และวัฒนธรรมระหว่างจีนกับประเทศต่าง ๆ ในแอฟริกาได้ก้าวสู่ระดับความคึกคักแบบสองทางอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน จากข้อมูลล่าสุดที่สื่อทางการของจีนเปิดเผย นับตั้งแต่ปี 2567 เป็นต้นมา มีผลงานภาพยนตร์และโทรทัศน์ของจีนมากกว่า 80 เรื่องออกอากาศในหลายประเทศทั่วทวีปแอฟริกา ขณะเดียวกัน รายการจาก 29 ประเทศในแอฟริกากว่า 80 รายการก็ได้รับการออกอากาศทางช่องโทรทัศน์หลักและแพลตฟอร์มสตรีมมิงของจีนเช่นกัน นำเสนอวัฒนธรรม ผู้คน และทัศนียภาพธรรมชาติของทวีปแอฟริกาสู่สายตาผู้ชมชาวจีน ภาพรวมของการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมแบบสองทางนี้ปรากฏชัดเจนในงานประชุมความร่วมมือสื่อจีน-แอฟริกา ครั้งที่ 7 ซึ่งเปิดฉากขึ้นที่กรุงปักกิ่งเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2569 โดยมีผู้แทนจากจีนและ 45 ประเทศในแอฟริการ่วมเป็นสักขีพยานในการประกาศผลโครงการความร่วมมือด้านนวัตกรรมวิทยุ ภาพยนตร์ และโทรทัศน์จีน-แอฟริกา รวม 80 โครงการ

ท่ามกลางกระแสการส่งออกคอนเทนต์ของจีนสู่ตลาดโลก ละครโทรทัศน์และอนิเมชันจีนหลากหลายแนวได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางจากผู้ชมชาวแอฟริกา ละครแนววิทยาศาสตร์เรื่อง “ซานถี่” หรือ The Three-Body Problem (三体) ด้วยโลกจินตนาการอันยิ่งใหญ่และพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่แน่นหนา ดึงดูดแฟนนิยายวิทยาศาสตร์ในแอฟริกาได้ไม่น้อย ส่วนละคร “มาย อัลไท” หรือ My Altay (我的阿勒泰) ที่บอกเล่าเรื่องราวชีวิตเร่ร่อนและการเติบโตส่วนบุคคลในซินเจียง ก็ตราตรึงใจผู้ชมด้วยกลิ่นอายท้องถิ่นอันละเมียดละไมและอารมณ์ความรู้สึกที่ลึกซึ้ง ขณะที่อนิเมชันสำหรับเด็ก “เทียนเทียนเฉิงจ่างจี้” หรือ Growth Diary (天天成长记) ก็ออกอากาศทางช่องรายการเด็กในหลายประเทศแอฟริกา จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของการรับชมประจำวันของหลายครอบครัวชาวแอฟริกา ผลงานเหล่านี้ซึ่งครอบคลุมทั้งแนวไซไฟ ชนบท และครอบครัว สะท้อนภาพความหลากหลายของอุตสาหกรรมภาพยนตร์และโทรทัศน์จีนที่กำลังขยายสู่ตลาดแอฟริกา

ในทางกลับกัน เสียงและภาพจากแอฟริกาก็กำลังเข้าถึงจอโทรทัศน์ในบ้านเรือนชาวจีนเร็วขึ้นเช่นกัน สารคดี “โจวจิ้นเฟยโจวมี่จิ้ง” หรือ Into Africa's Mysteries (走进非洲秘境) ใช้ภาพถ่ายทางอากาศและการลงพื้นที่จริงเพื่อนำเสนอระบบนิเวศธรรมชาติและสัตว์ป่าของทวีปแอฟริกา ส่วน “บุรุนดี: เสียงสะท้อนกลองศักดิ์สิทธิ์” หรือ Burundi: Echoes of the Sacred Drum (布隆迪：圣鼓回响) เจาะลึกวัฒนธรรมกลองศักดิ์สิทธิ์ดั้งเดิมของบุรุนดี นำเสนอศิลปะแขนงนี้ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโกให้ผู้ชมชาวจีนได้รู้จัก จากสถิติที่มีการเปิดเผย เฉพาะปี 2569 ปีเดียว มีผลงานโสตทัศน์ใหม่จากแอฟริการาว 30 เรื่อง รวมถึงผลงานจากเคนยา ไนจีเรีย และยูกันดา ถูกนำเข้าสู่ตลาดจีน สะท้อนภาพความคึกคักที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องของการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมระหว่างประชาชนจีนและแอฟริกาในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

นอกเหนือจากการนำเข้าผลงานแบบทางเดียว จีนและประเทศในแอฟริกายังได้ร่วมกันผลิตผลงานโสตทัศน์แบบร่วมทุนราว 50 เรื่องในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยผสานทีมงานสร้างสรรค์และทรัพยากรของทั้งสองฝ่ายเข้าด้วยกันโดยตรง หนึ่งในผลงานที่โดดเด่นคือละครโทรทัศน์ “ฮวนอิ๋งไหลเต้าม่ายเล่อชุน” หรือ Welcome to Milele Village (欢迎来到麦乐村) ที่บอกเล่าเรื่องราวของทีมแพทย์จีนที่ปฏิบัติงานในหมู่บ้านชนบทของแอฟริกา โดยมีพื้นฐานจากความร่วมมือด้านการแพทย์ระหว่างจีนกับแอฟริกาที่เกิดขึ้นจริง นำเสนอมิตรภาพอันลึกซึ้งที่ก่อตัวขึ้นระหว่างประชาชนทั้งสองฝ่ายในชีวิตประจำวัน โครงการร่วมผลิตลักษณะนี้ไม่เพียงเสริมมุมมองการเล่าเรื่องของผลงานเอง แต่ยังเปิดโอกาสให้บุคลากรในวงการภาพยนตร์และโทรทัศน์ของทั้งสองฝ่ายมีกลไกความร่วมมือที่ยั่งยืนในระยะยาว

เพื่อผลักดันให้ผลงานโสตทัศน์คุณภาพจากแอฟริกาเข้าถึงผู้ชมชาวจีนมากยิ่งขึ้น สำนักงานบริหารวิทยุกระจายเสียงและโทรทัศน์แห่งชาติจีน (NRTA) ได้จัดกิจกรรมนำเสนอผลงานโสตทัศน์แอฟริกาในชื่อ “จิงไฉเฟยโจว” หรือ Wonderful Africa (精彩非洲) โดยคัดสรรผลงานตัวแทนจาก 20 ประเทศในแอฟริกา อาทิ แคเมอรูน ไนจีเรีย บุรุนดี เคนยา และมาดากัสการ์ รวม 30 เรื่อง เพื่อนำเสนอสู่ผู้ชมชาวจีนผ่านโทรทัศน์และแพลตฟอร์มออนไลน์อย่างเป็นระบบ กิจกรรมนี้ถือเป็นก้าวสำคัญของทางการจีนในการผลักดันเนื้อหาภาพยนตร์และโทรทัศน์จากแอฟริกาเข้าสู่ตลาดจีนอย่างเป็นระบบ และวางรากฐานให้ความร่วมมือด้านโสตทัศน์ระหว่างจีน-แอฟริกาก้าวสู่ความเป็นปกติในระยะต่อไป

นอกจากการ “นำเข้า” แล้ว สื่อท้องถิ่นของจีนก็เร่งก้าวออก “สู่ต่างประเทศ” เช่นกัน เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2569 กิจกรรม “ซื่อทิงจงกั๋ว·เฟยโจว” สัปดาห์สื่อมณฑลหูเป่ย์ หรือ Audiovisual China·Africa Hubei Media Week ได้เปิดฉากขึ้นที่กรุงไนโรบี เมืองหลวงของเคนยา โดยมีผู้แทนกว่า 130 คนจากวงการวิทยุโทรทัศน์ สื่อโสตทัศน์ออนไลน์ สิ่งพิมพ์ข่าวสาร และภาคธุรกิจที่เกี่ยวข้องของจีนและเคนยาเข้าร่วม กิจกรรมนี้จัดขึ้นภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานบริหารวิทยุกระจายเสียงและโทรทัศน์แห่งชาติจีน (NRTA) และรัฐบาลมณฑลหูเป่ย์ โดยมีกรมประชาสัมพันธ์พรรคคอมมิวนิสต์จีนประจำมณฑลหูเป่ย์และสำนักงานวิทยุโทรทัศน์มณฑลหูเป่ย์เป็นเจ้าภาพร่วม ผ่านรูปแบบกิจกรรมหลากหลาย ทั้งการจัดนิทรรศการ การจัดแสดงและจำหน่าย ความร่วมมือทางอุตสาหกรรม และการแลกเปลี่ยนด้านมนุษยธรรม เพื่อนำเสนอเสน่ห์ทางวัฒนธรรมของมณฑลหูเป่ย์และบอกเล่าเรื่องราวของจีน โดยในงานมีการจัดนิทรรศการผลงานคุณภาพ “จิงฉู่ซื่อทิง” ที่รวบรวมผลงานจาก 43 หน่วยงานสื่อของมณฑลหูเป่ย์ รวม 468 ชิ้น ครอบคลุมทั้งวิทยุโทรทัศน์ สิ่งพิมพ์ข่าวสาร ภาพยนตร์แอนิเมชัน เทคโนโลยีโสตทัศน์ และทรัพย์สินทางปัญญาด้านวัฒนธรรม นอกจากนี้ จีนและเคนยายังได้ลงนามข้อตกลงความร่วมมือหลายฉบับ ครอบคลุมการสร้างสรรค์เนื้อหาโสตทัศน์ การจัดจำหน่ายรายการ ความร่วมมือด้านลิขสิทธิ์ และการผลิตภาพยนตร์ โดยสารคดีจากมณฑลหูเป่ย์หลายเรื่องจะทยอยออกอากาศในเคนยา เอธิโอเปีย ยูกันดา และประเทศอื่น ๆ ต่อไป นับเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมของการแลกเปลี่ยนโสตทัศน์แบบสองทางระหว่างจีนกับแอฟริกาในระดับท้องถิ่น

ความคืบหน้าล่าสุดของการแลกเปลี่ยนด้านโสตทัศน์ระหว่างจีน-แอฟริกา ปรากฏชัดในงานประชุมความร่วมมือสื่อจีน-แอฟริกา ครั้งที่ 7 ซึ่งเปิดฉากขึ้นที่กรุงปักกิ่งเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม งานประชุมครั้งนี้จัดโดยสำนักงานบริหารวิทยุกระจายเสียงและโทรทัศน์แห่งชาติจีน (NRTA) รัฐบาลกรุงปักกิ่ง และสหภาพวิทยุกระจายเสียงแอฟริกา ร่วมกันเป็นเจ้าภาพ โดยมีสำนักงานวิทยุโทรทัศน์กรุงปักกิ่งเป็นผู้ดำเนินการจัดงาน ภายใต้หัวข้อ “ร่วมแบ่งปันโอกาสการพัฒนาใหม่ ร่วมสร้างอนาคตใหม่แห่งสื่อโสตทัศน์” เน้นย้ำสามประเด็นเด่น ได้แก่ การส่งเสริมการแลกเปลี่ยนด้านมนุษยธรรม การเสริมพลังความร่วมมือทางเศรษฐกิจการค้า และการขับเคลื่อนการแลกเปลี่ยนของคนรุ่นใหม่ ผ่านสื่อวิทยุ ภาพยนตร์ และโทรทัศน์ งานประชุมครั้งนี้รวบรวมผู้แทนราว 400 คนจากหน่วยงานกำกับดูแลวิทยุโทรทัศน์ สื่อโสตทัศน์ องค์กรระหว่างประเทศ คณะทูตประจำจีน ภาคธุรกิจ และสถาบันการศึกษา/คลังสมองของจีนและ 45 ประเทศในแอฟริกา โดยมีแขกระดับรัฐมนตรีจากประเทศแอฟริกาเข้าร่วมถึง 33 คน ถือเป็นสถิติสูงสุดเท่าที่เคยมีมาของการประชุมชุดนี้ ในงานดังกล่าว ที่ประชุมได้ประกาศผลโครงการความร่วมมือด้านนวัตกรรมวิทยุ ภาพยนตร์ และโทรทัศน์จีน-แอฟริการวม 80 โครงการอย่างเป็นทางการ ครอบคลุมทั้งการร่วมผลิตเนื้อหา การสร้างช่องทางและแพลตฟอร์มร่วมกัน ตลอดจนการฝึกอบรมบุคลากร

ในระหว่างการประชุม ผู้เข้าร่วมทุกฝ่ายยังได้ร่วมกันประกาศ “ปฏิญญาร่วมของการประชุมความร่วมมือสื่อจีน-แอฟริกา ครั้งที่ 7” โดยเนื้อหาปฏิญญาระบุว่า จีนและแอฟริกาจะเสริมสร้างความร่วมมือด้านข่าวสาร เพื่อร่วมกันนำเสนอภาพลักษณ์การพัฒนาของจีนและแอฟริกาที่เป็นจริง รอบด้าน และครบถ้วนต่อประชาคมโลก จะกระชับความร่วมมือด้านเนื้อหา เพื่อบอกเล่าเรื่องราวอันมีชีวิตชีวาของสัมพันธไมตรีและการพัฒนาร่วมกันระหว่างจีนกับแอฟริกา และจะเสริมสร้างการแลกเปลี่ยนบุคลากรรุ่นใหม่ เพื่อวางรากฐานด้านบุคลากรให้แก่ความร่วมมือด้านสื่อระหว่างจีน-แอฟริกา การประกาศปฏิญญาฉบับนี้สอดคล้องกับการเปิดตัวโครงการความร่วมมือทั้ง 80 โครงการ สะท้อนให้เห็นว่าความร่วมมือด้านสื่อระหว่างจีน-แอฟริกากำลังก้าวจากขั้นตอนการนำเข้าเนื้อหาในระยะแรกเริ่ม ไปสู่ความร่วมมือเชิงลึกที่มีกลไกรองรับและมีความสม่ำเสมอมากยิ่งขึ้น

การที่การแลกเปลี่ยนด้านโสตทัศน์ระหว่างจีน-แอฟริกาคึกคักขึ้นอย่างต่อเนื่องนั้น แยกไม่ออกจากบริบทใหญ่ของความร่วมมือด้านมนุษยธรรมและวัฒนธรรมที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นภายใต้กรอบเวทีความร่วมมือจีน-แอฟริกา (FOCAC) นับตั้งแต่ก่อตั้ง FOCAC ในปี 2543 เป็นต้นมา ทั้งสองฝ่ายให้ความสำคัญกับการแลกเปลี่ยนด้านการศึกษา สาธารณสุข และสื่อวัฒนธรรมมากขึ้นเรื่อย ๆ นอกเหนือไปจากความร่วมมือแบบดั้งเดิมด้านโครงสร้างพื้นฐานและการค้าการลงทุน โดยการไหลเวียนของเนื้อหาโสตทัศน์แบบสองทางถือเป็นภาพสะท้อนที่เป็นรูปธรรมของแนวโน้มดังกล่าว นักวิเคราะห์มองว่าผลงานภาพยนตร์และโทรทัศน์ในฐานะสื่อวัฒนธรรมที่ใกล้ชิดกับชีวิตประจำวันของประชาชนทั่วไปมากที่สุด สามารถส่งเสริมความเข้าใจซึ่งกันและกันระหว่างประชาชนจีนกับแอฟริกาได้อย่างตรงไปตรงมาและซาบซึ้งใจ อันจะเป็นฐานความรู้สึกของประชาชนและฐานทางสังคมที่มั่นคงยิ่งขึ้นสำหรับความร่วมมือด้านการเมืองและเศรษฐกิจระหว่างสองฝ่ายต่อไป

จากกระแสความนิยมของ “ซานถี่” และ “มาย อัลไท” บนจอโทรทัศน์ในแอฟริกา สู่ผลงานอย่าง “บุรุนดี: เสียงสะท้อนกลองศักดิ์สิทธิ์” ที่พาผู้ชมชาวจีนได้ “เยือน” ทวีปแอฟริกาผ่านจอ ไปจนถึงการเปิดตัวโครงการความร่วมมือ 80 โครงการในงานประชุมที่กรุงปักกิ่ง การแลกเปลี่ยนด้านโสตทัศน์และวัฒนธรรมระหว่างจีน-แอฟริกากำลังก้าวจากการส่งออกผลงานแบบกระจัดกระจาย ไปสู่รูปแบบปฏิสัมพันธ์สองทางที่เป็นระบบและมีกลไกรองรับมากยิ่งขึ้น เมื่อกิจกรรมนำเสนอผลงานในลักษณะเดียวกับ “จิงไฉเฟยโจว” และกิจกรรมแลกเปลี่ยนสื่อระดับท้องถิ่นยังคงเดินหน้าต่อไป เส้นทางการแลกเปลี่ยนด้านมนุษยธรรมที่เชื่อมโยงจีนกับแอฟริกาผ่านกล้องและจอภาพนี้ก็มีแนวโน้มจะขยายกว้างขึ้นในอนาคต